Jakie są najczęstsze oszustwa na Marketplace? Jak ich unikać?
Marketplace ułatwia szybkie kupowanie i sprzedawanie, ale oszuści wykorzystują tam pośpiech, atrakcyjne ceny oraz zaufanie do marek kurierskich i banków. Zagrożeni są zarówno kupujący, jak i sprzedający. Najważniejsze zasady to komunikacja w Messengerze, nieklikanie w zewnętrzne linki, niewydawanie kodów weryfikacyjnych i dokładne sprawdzenie drugiej strony.
Jakie są najczęstsze oszustwa na Marketplace?
Większość oszustw opiera się na socjotechnice, czyli manipulowaniu użytkownikiem tak, aby pod presją czasu wykonał działanie korzystne dla przestępcy. Może to być szybka przedpłata, kliknięcie w wiadomość o rzekomej płatności albo podanie kodu otrzymanego SMS-em.
Oszustwa wymierzone w kupujących
Najczęściej kupujący traci pieniądze, zanim zdąży sprawdzić przedmiot. Sprzedawca może żądać zaliczki, opłaty za rezerwację albo pełnej płatności z góry, a następnie zerwać kontakt. Ryzyko rośnie przy drogich produktach, wyjątkowo niskich cenach i ofertach wysyłkowych z drugiego końca kraju.
Inny scenariusz polega na sprzedaży przedmiotu wadliwego, niezgodnego z opisem lub nieoryginalnego. Dotyczy to między innymi elektroniki, markowych ubrań, perfum, kosmetyków i biżuterii. Zdjęcia mogą być pobrane z internetu albo wykonane przed uszkodzeniem produktu. W oszustwie typu „przynęta i podmiana” atrakcyjny przedmiot z ogłoszenia okazuje się niedostępny, a sprzedawca próbuje przekonać kupującego do droższego lub gorszego zamiennika.
Niebezpieczne są także fałszywe prezenty, konkursy i oferty wynajmu. Link prowadzi do strony przypominającej serwis płatniczy, bank albo firmę kurierską. Po wpisaniu danych użytkownik może przekazać przestępcom dane logowania, informacje karty lub dane osobowe.
Oszustwa wymierzone w sprzedających
Sprzedający często otrzymuje wiadomość, że kupujący już zapłacił. Dowodem ma być zrzut ekranu lub fałszywe potwierdzenie przelewu. Produkt zostaje wysłany, mimo że pieniądze nigdy nie trafiły na konto. W podobnym wariancie kupujący rzekomo przelewa za dużą kwotę i prosi o zwrot różnicy. Gdy sprzedający odsyła nadpłatę, pierwotna płatność okazuje się nieważna albo zostaje cofnięta.
Przestępca może też twierdzić, że trzeba opłacić ubezpieczenie przesyłki, aktywować kuriera albo uiścić niewielką opłatę przed odbiorem. Fałszywa faktura ma uwiarygodnić żądanie. W rzeczywistości sprzedający przelewa pieniądze za usługę, która nie istnieje.
Specyficznym zagrożeniem jest oszustwo Google Voice. Rozmówca chce przenieść kontakt na WhatsApp lub inną platformę, a następnie prosi o numer telefonu i kod weryfikacyjny otrzymany SMS-em. Kod służy przestępcy do powiązania numeru ofiary z kontrolowanym przez niego kontem lub do przygotowania kolejnych oszustw. Kodu weryfikacyjnego nie wolno przekazywać żadnemu rozmówcy.
Uwaga: nigdy nie klikaj w linki do bramek płatności, banków ani firm kurierskich przesyłane przez rozmówców na Marketplace. Fałszywa strona może wyglądać niemal identycznie jak prawdziwy serwis. Sama nazwa InPost, banku lub operatora płatności nie potwierdza autentyczności wiadomości. Phishing ma skłonić cię do wpisania loginu, hasła, danych karty albo kodu autoryzacyjnego.
Po czym rozpoznać próbę oszustwa?
Pojedynczy sygnał nie zawsze przesądza o oszustwie, ale kilka z nich naraz powinno zakończyć transakcję. Najczęstsze ostrzeżenia przedstawia tabela:
| Zachowanie rozmówcy | Dlaczego to powinno niepokoić? |
|---|---|
| Wywiera presję i żąda natychmiastowej wpłaty | Pośpiech ogranicza czas na sprawdzenie profilu, przedmiotu i płatności. |
| Prosi o przejście na WhatsApp, SMS lub e-mail | Rozmowa opuszcza środowisko Marketplace, a schemat oszustwa trudniej zgłosić i ocenić. |
| Wysyła link do banku, kuriera lub „potwierdzenia płatności” | Może próbować wyłudzić dane logowania, dane karty albo kod autoryzacyjny. |
| Oferuje cenę wyraźnie niższą od rynkowej | Oferta może dotyczyć podróbki, przedmiotu wadliwego, skradzionego albo nieistniejącego. |
| Przesyła zrzut ekranu zamiast potwierdzonej płatności | Obraz można łatwo zmodyfikować. Liczy się zaksięgowanie środków na twoim koncie. |
Jak bezpiecznie kupować i sprzedawać?
Najbezpieczniejszy wariant to odbiór osobisty w miejscu publicznym, po obejrzeniu i sprawdzeniu przedmiotu. Nie umawiaj się pod adresem domowym, jeśli nie jest to konieczne. Przy elektronice poproś o uruchomienie urządzenia, a przy markowych produktach sprawdź oznaczenia, stan i pochodzenie.
Wysyłka wymaga większej ostrożności. Poproś o dodatkowe zdjęcia lub nagranie pokazujące przedmiot z kilku stron, sprawdź dane przesyłki i nie przekazuj pieniędzy wyłącznie na podstawie obietnicy nadania. Żadna metoda płatności poza platformą nie daje automatycznie pełnej ochrony. Systemy z ochroną kupującego, takie jak Meta Pay dostępne w danym scenariuszu transakcji lub wybrane opcje PayPal, mogą ograniczać ryzyko, ale trzeba sprawdzić, czy dana płatność rzeczywiście obejmuje ochronę.
Przed finalizacją transakcji stosuj następujące zasady:
- Zostań w Messengerze – nie przenoś rozmowy na prośbę nieznajomego.
- Sprawdź profil – zwróć uwagę na historię aktywności, datę utworzenia konta i opinie, jeśli są dostępne.
- Zweryfikuj przedmiot – poproś o aktualne zdjęcie z określonym szczegółem albo krótki film.
- Nie klikaj w linki – szczególnie te dotyczące płatności, kuriera, konkursu lub logowania.
- Nie podawaj kodów – kod SMS, BLIK ani kod aplikacji nie służy do „potwierdzania zainteresowania” ofertą.
- Nie odsyłaj nadpłaty – najpierw skontaktuj się z bankiem i potwierdź rzeczywiste zaksięgowanie środków.
Co zrobić po wykryciu próby oszustwa?
Przerwij rozmowę, nie klikaj kolejnych wiadomości i zachowaj dowody: zrzuty ekranu, dane profilu, numer rachunku, treść ogłoszenia oraz korespondencję. Zgłoś ogłoszenie i konto za pomocą narzędzi Marketplace. Jeżeli podałeś dane logowania, zmień hasło z bezpiecznego urządzenia i włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe. Gdy doszło do przelewu lub ujawnienia danych bankowych, natychmiast skontaktuj się z bankiem i zgłoś sprawę Policji.
Lista kontrolna przed transakcją
Przed kliknięciem „kup” lub przekazaniem przedmiotu sprawdź:
- Czy profil rozmówcy i jego historia nie budzą wątpliwości?
- Czy cena odpowiada wartości podobnych ofert?
- Czy widziałem przedmiot na żywo albo otrzymałem aktualne zdjęcia i nagranie?
- Czy cała rozmowa pozostała w Messengerze?
- Czy nie płacę zaliczki, kartą podarunkową ani przez podejrzany link?
- Czy nie przekazuję kodu SMS, BLIK lub kodu weryfikacyjnego?
- Czy przy sprzedaży sprawdziłem wpływ pieniędzy bezpośrednio na rachunku?
Na Marketplace zasada ograniczonego zaufania nie oznacza rezygnacji z każdej transakcji. Oznacza sprawdzenie oferty, osoby i płatności zanim pieniądze lub przedmiot zmienią właściciela.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani bankowej.


